Giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với sinh viên chuyên ngành hướng dẫn viên du lịch

I. Lý do chọn đề tài

Trong xã hội hiện nay có rất nhiều ngành nghề khác nhau, du lịch cũng được nhìn nhận là một nghề nghiệp phổ biến và dễ kiếm sống. Mỗi nghề đều có những chuẩn mực về kỹ năng và đạo đức hành nghề, ngành du lịch cũng không phải ngoại lệ. Phẩm chất đạo đức nghề nghiệp chỉ định hình khi sinh viên vào ngành học và được bồi dưỡng qua các giảng viên chuyên ngành, khi cá nhân thực sự làm nghề du lịch cũng bắt đầu thời điểm thử nghiệm đạo đức nghề và dần hình thành cho mình những chuẩn mực đạo đức phù hợp nhất phục vụ nghề du lịch.

Du lịch Khánh Hòa nói riêng và Việt Nam nói chung đang từng bước hòa nhập vào ngành du lịch thế giới, điều này đòi hỏi một đội ngũ nhân viên du lịch có tay nghề chuẩn và thái độ phục vụ văn minh. Tuy nhiên, trong 2 năm trở lại đây luôn có những phản ứng tiêu cực từ phía khách hàng và doanh nghiệp đối tác về thái độ của nhân viên du lịch tại: nhà hàng, khách sạn, điểm du lịch và quá trình phục vụ tour. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng ngành du lịch, đặc biệt là niềm tin của khách du lịch, quyết định lựa chọn điểm đến du lịch; vậy nghiên cứu và xây dựng giải pháp về “Giáo dục đạo đức nghề nghiệp đối với sinh viên chuyên ngành hướng dẫn viên du lịch” đang là vấn đề cấp thiết tại các cơ sở đào tạo du lịch.

II. Nội dung

1. Đạo đức nghề hướng dẫn viên du lịch là gì?

Trước tiên là cụm từ “Đạo đức”, từ điển tiếng Việt lý giải: đạo đức - “Những tiêu chuẩn, nguyên tắc quy định về hành vi ứng xử, về quan hệ giữa người với người đã được xã hội thừa nhận”. [2, tr.313]

Đạo đức nghề nghiệp là tập hợp các chuẩn mực đạo đức, các quan niệm và cách đánh giá đạo đức trong hành vi của người lao động khi thực thi trách nhiệm nghề nghiệp.

Đạo đức nghề nghiệp là lòng yêu nghề, sự hăng say công việc, tận tụy với nghề, là trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phong cách thái độ phục vụ khách, là sự cư xử với đồng nghiệp, là sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân, tập thể, cộng đồng và quốc gia...

Cụm từ Hướng dẫn viên du lịch (HDV DL) được giải thích trong mục 15 của điều 4 Luật Du lịch: “Hướng dẫn du lịch là hoạt động hướng dẫn cho khách du lịch theo chương trình du lịch.

Các doanh nghiệp lữ hành có coi trọng đạo đức nghề nghiệp của HDV DL hay không? Tác giả đã sử dụng phương pháp chuyên gia để phỏng vấn các giám đốc công ty lữ hành tại Nha Trang, Tuy Hòa và Buôn Ma Thuột, 100% đều trả lời là vô cùng cần thiết và là tiêu chí quan trọng trong việc tuyển dụng và bố trí nhân sự; đa phần công ty lữ hành đều quy định rõ ràng về nhiệm vụ và phẩm chất của nhân viên trong quy chế văn hóa doanh nghiệp, thậm chí nhiều công ty còn tổ chức chương trình vinh danh Hướng dẫn viên (HDV) trung thực và gương mặt HDV đại diện năm, điều này là bài học cho các HDV trẻ mới được tuyển dụng. Như vậy, doanh nghiệp sử dụng HDV DL luôn quan tâm đến đạo đức nghề nghiệp của HDV khi tuyển dụng và chính họ cũng xây dựng các chuẩn mực đạo đức nghề HDV theo yêu cầu kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp mình.

Doanh nghiệp cũng cho rằng: đa số sinh viên mới ra trường chưa tích lũy được đạo đức nghề nghiệp, phần nào xuất phát từ nội dung đào tạo không rèn luyện kỹ và một lý do chủ quan từ đặc thù nghề HDV - bắt buộc thường xuyên va chạm thực tế và trau dồi mới có đạo đức nghề nghiệp tốt. Các cơ sở đào tạo nên kết hợp giữa giảng dạy chuyên môn tại trường và gởi sinh viên đến doanh nghiệp học hỏi kinh nghiệm, hoặc liên kết đào tạo giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Bản thân người học và các HDV DL đang làm nghề cũng đồng ý về tầm quan trọng của đạo đức nghề nghiệp và cần thiết được đào tạo, thường xuyên bồi dưỡng, rút kinh nghiệm từ thực tế.

Tóm lại, bên cạnh đào tạo kiến thức cơ bản, đào tạo chuyên sâu kỹ năng nghề thì nhà trường cần phải nghiên cứu và đưa nội dung đào tạo về đạo đức nghề nghiệp vào chương trình giáo dục nghề HDV DL; có như vậy mới đáp ứng nhu cầu tuyển dụng thực tiễn hiện nay của các công ty lữ hành.

2. Những chuẩn mực của đạo đức nghề nghiệp du lịch

Trong hai năm trở lại đây, chất lượng HDV DL trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa nói riêng và một số địa phương trong nước nói chung có chiều hướng tiêu cực. Du khách thường than phiền về các vấn đề: HDV ít thuyết minh, thường gợi ý khách sử dụng các dịch vụ ngoài chương trình, mang hàng hóa lên xe bán cho khách, cung cấp thông tin thiếu chính xác, HDV không có thẻ nghề nghiệp, thái độ ứng xử không tốt với tài xế. Gần đây nhất là vấn đề HDV tại Hội An: gian lận vé, hành hung khách; HDV Nha Trang giải thích thông tin về Hòn Một gây phản cảm. Điều này chứng minh đạo đức nghề nghiệp HDV DL đang là vấn đề báo động, không chỉ ảnh hưởng đến bản thân HDV vi phạm mà ảnh hưởng đến uy tín của tất cả người làm nghề HDV và lan rộng đến uy tín của ngành du lịch Việt Nam.

Trong chương trình đào tạo cấp chứng chỉ Nghiệp vụ hướng dẫn, Bộ văn hóa thể thao và du lịch bắt buộc đưa môn học Phẩm chất đạo đức nghề hướng dẫn du lịch vào giảng dạy, tuy nhiên cần thiết phải nghiên cứu xây dựng các quy định cụ thể về đạo đức nghề HDV DL và đưa nội dung vào giảng dạy tại các cơ sở đào tạo chính quy kết hợp với sự giám sát thường xuyên từ cơ quan quản lý du lịch, các đơn vị sử dụng lao động cần phải tăng cường giám sát và điều chỉnh đạo đức HDV DL tại doanh nghiệp.

#### Đạo đức của HDV DL đối với du khách

- Trong điều 76 Luật Du lịch quy định: Khi được phân công nhiệm vụ tiếp đón phục vụ khách du lịch tham quan phải thực hiện một số những nội dung sau: - Phải thông tin về lịch trình, chương trình du lịch cho khách du lịch và các quyền lợi hợp pháp của khách du lịch; - Hướng dẫn khách du lịch theo đúng chương trình du lịch, có thái độ văn minh, tận tình và chu đáo với khách; trường hợp khách có yêu cầu thay đổi chương trình du lịch thì phải báo cáo người có thẩm quyền quyết định; - Có trách nhiệm trong việc bảo đảm an toàn tính mạng, sức khoẻ, tài sản của khách du lịch; - Bảo vệ uy tín khách hàng, giữ gìn bí mật cho du khách. - Cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác khi thuyết minh. - Coi trọng lời hứa với du khách: Lời hứa đối với khách hàng không chỉ đại diện cho bản thân những nhân viên phục vụ mà nó còn đại diện cho doanh nghiệp. - Điều 12 trong Luật du lịch quy định về các hành vi bị cấm: Phân biệt đối xử với khách du lịch, thu lợi bất chính từ khách du lịch. Tranh giành khách, nài ép khách mua hàng hóa, dịch vụ. - Không được phân biệt đối xử đối với khách du lịch. - Xây dựng mối quan hệ tình cảm trong sáng với tất cả du khách.

#### 2.2. Vai trò của đạo đức nghề nghiệp đối với HDV DL

Khi HDV DL rèn luyện được phẩm chất đạo đức nghề nghiệp tốt đẹp sẽ là điều kiện quan trọng để HDV tồn tại trong suốt quá trình làm nghề, phẩm chất đạo đức nghề HDV DL đóng vai trò cụ thể như sau:

- Góp phần tạo cơ hội việc làm cho người lao động; - Cơ hội thăng tiến trong công việc; - Giúp xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với đồng nghiệp, cơ sở cung ứng dịch vụ du lịch và lãnh đạo doanh nghiệp lữ hành; - Là yếu tố quan trọng nhất giúp HDV DL tạo dựng uy tín với du khách; - HDV DL kéo dài tuổi thọ nghề.

3. Giải pháp đào tạo

- Nhà trường phối hợp với doanh nghiệp kinh doanh du lịch thiết lập các Câu lạc bộ hướng dẫn viên để sinh hoạt, thảo luận chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm, giúp đỡ trong học tập và nghề nghiệp. - Trong chương trình đào tạo HDV DL của trường có nội dung thực tập tốt nghiệp tại doanh nghiệp, tuy nhiên phiếu đánh giá kết quả thực tập chỉ yêu cầu doanh nghiệp đánh giá sinh viên về: ý thức tổ chức, kỷ luật, quan hệ với đồng nghiệp, năng lực thái độ thực hiện công việc; cần thêm mục đạo đức nghề nghiệp. - Khoa Du lịch thực hiện khảo sát lấy ý kiến doanh nghiệp lữ hành 1 lần/năm về mức độ hài lòng của doanh nghiệp khi sử dụng HDV DL tốt nghiệp từ trường, cập nhật các chuẩn mực văn hóa doanh nghiệp, tiêu chuẩn về đạo đức nghề HDV DL.

III. Kết luận

Tóm lại, muốn giữ gìn, phát huy những nét đẹp, phẩm chất đạo đức truyền thống vốn có của người Việt Nam nói chung và HDV DL nói riêng, ngoài việc nắm rõ đặc điểm lao động của nghề hướng dẫn, những thuận lợi, khó khăn trong hoạt động nghề nghiệp thì rất cần sự quan tâm của nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng, mà việc làm này trước tiên phải được chú trọng từ trong các trường học.

Sinh viên tốt nghiệp với đầy đủ kỹ năng nghề và phẩm chất đạo đức nghề nghiệp chuẩn mực sẽ là chìa khóa vàng để có công việc ổn định; muốn phát huy và hoàn thiện phẩm chất đạo đức nghề nghiệp của HDV DL rất cần sự giám sát thường xuyên và tiêu chuẩn làm việc cụ thể từ các doanh nghiệp lữ hành. Vậy việc liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực du lịch là rất cần thiết.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Luật Du lịch Việt Nam (2005), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. 2. Nguyễn Tôn Nhan, Phú Văn Hẳn (đồng chủ biên) (2013), Từ điển tiếng Việt, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội. 3. http://www.vietnamtourism.gov.vn/